خانه / مقاله و مطالب / موسیقی رپ فارسی: فلسه یا عرفان، سیاسی یا اجتماعی؟ (قسمت اول)
رپ فارسی فلسفه عرفان

موسیقی رپ فارسی: فلسه یا عرفان، سیاسی یا اجتماعی؟ (قسمت اول)

در نوشته پیش رو تلاش شده رپ فارسی از منظری متفاوت در باب محتوا مورد نقد و بررسی قرار گیرد. مانند دیگر دست نوشته‌های بشر این مقاله نیز خالی از اشکال نبوده و هرگونه نقد و انتقادی بر آن وارد است. این مقاله صرفا تلاشی است برای تامل بیشتر در آثار هنری و تفکرات هنرمندان این سبک از موسیقی.

برای نزدیک شدن به موضوع بحث نیاز است تا نکاتی مورد توجه قرارگیرد، یکی از نکات وضعیت و شرایط محیط یا به تعبیری فرهنگ غالب جامعه و اثر گذاری آن بر هنرمند می‌باشد. با توجه به این نکته که ایران کشوری مذهبی است و عموم مردم افرادی معتقد و یا حتی به ظاهر معتقد هستند هنرمند به صورت خودآگاه یا نا خودآگاه با چنین مسئله‌ای (اعتقادات مذهبی به عنوان فرهنگ رایج) درگیر خواهد بود چرا که هنرمند نیز عضوی از این اجتماع است. از این رو هنرمند که در بن این جامعه رشد کرده با چنین دیدگاهی رشد یافته، حتی اگر مخالف با آن بوده باشد.

هنرمند به صورت خودآگاه یا نا خودآگاه همیشه با مسئله‌ی اعتقادات مذهبی به عنوان فرهنگ رایج درگیر خواهد بود.

در قیاس با زادگاه هنر مورد بحث که کشور آمریکا می‌باشد تفاوت فرهنگی نقطه‌ی متمایز هنرمندان آمریکایی با هنرمندان ایرانی و هنرمندان سایر کشور‌ها است. این قضیه به گونه‌ای منجر به وجود آمدن ویژگی‌هایی منحصر به فرد در کشور یا منطقه‌ای خاص از جمله ایران می‌شود.

هرچند که در ابتدای ورود این هنر به ایران شاهد تقلید هنرمندان داخلی از معلمان آمریکایی این سبک چه در قالب و چه در محتوا بودیم اما کم کم و طی روندی رو به رشد فرهنگ غالب بر جامعه و تاثیرات آن بر هنرمندان موجب تغییرات اساسی در قالب و محتوای این هنر گردید که با استقبال مخاطبان نیز همراه شد چرا که محتوا و قالب کار با فرهنگ پذیرفته شده‌ی مخاطبان هماهنگی داشت.

از سوی دیگر متون ادبی تاریخی و معاصر نویسندگان و شاعران به زبان فارسی می‌باشد که قطعا به عنوان منبعی برای‌ هنرمند به حساب خواهند آمد چرا که هنرمند نیز مانند دیگر افراد جامعه به این زبان تکلم دارد و برای افراد این جامعه می‌نویسد از این رو این نوشته‌ها باید برای مخاطب قابل لمس و درک باشد و خواه ناخواه با متون گذشتگان قیاس خواهد شد هرچند که هنر در قید زمان نیست و پیوسته در حال تغییر است.

با نگاهی به آثار و متون نویسندگان و شاعران گذشته و معاصر می‌توان دیدگاه‌های آنان را از لحاظ محتوا مورد بررسی قرار داد و دسته بندی کرد اما باید به این نکته نیز توجه داشت که هنر نمایی از درون هنرمند است که اغلب خود از منظور آن آگاه می‌باشد و دیگران تنها بر طبق نظر خود آن را بررسی خواهند نمود چه بسا که پیام و هدف هنرمند چیز دیگری باشد.

به هرجهت برای راحتی بررسی آثار، آن‌ها را در سبک‌هایی مختلف از لحاظ محتوا و ساختار دسته بندی می‌کنند. نگاهی که از دیر باز در بین هنرمندان رایج بوده است را می‌توان به دو دسته تقسیم نمود؛ نگاه انسانی و نگاه الهی که در هر یک نوع نگاه هنرمند به جهان و یا ایدئولوژی فرد متفاوت خواهد بود.

در نگاه انسانی هنرمند روابط انسانی را به شیوه‌ای هنرمندانه مورد بحث قرار می‌دهد که به نوعی می‌توان گفت از نظر اجتماعی و یا سیاسی به تصویر سازی و تحلیل می‌پردازد.

از سوی دیگر نگاه الهی به تحلیل رابطه انسان و خدا می‌پردازد که نمود تفکرات فلسفی و یا تجارب عرفانی وی خواهد بود. از این رو این گونه آثار بسیار شخصی و عموما غیر قابل درک برای اکثر افراد جامعه بوده و برداشت‌های گوناگونی را به همراه خواهد دشت.‌
البته باید این نکته را نیز در نظر گرفت که هنر، جوششی درونی است و گاها ارتباطی با دانش و مفروضات قبلی ندارد اما به هر جهت با هنرهای موجود و گذشته قیاس خواهد شد و ممکن است از آن‌ها تاثیر نیز بپذیرد؛ از این نظر نیز هنرمندان ایرانی در مرتبه‌ای فراتر از معلمان آمریکایی خود قرار می‌گیرند چرا که در صورت قیاس، با برترین و کهن ترین آثار ادبی جهان مقایسه خواهند شد در حالی که هنرمندان آمریکایی از چنین منابع و قیاسی دور هستند هرچند که هنر آن‌ها نوآورانه بوده ولی در باب قیاس، متون آن‌ها اعتبار و غنای متون ادبی فارسی را حداقل از منظر قدمت تاریخی نخواهد داشت.

از سوی دیگر غنای موسیقی در ایران مورد بحث قرار می‌گیرد. ایران کشوری صاحب سبک در موسیقی بوده و هست هرچند که در حال حاضر این سبک از موسیقی (موسیقی اصیل ایرانی) به درستی به مخاطبان معرفی نشده است. این موسیقی در جهان منحصر به فرد است چرا که از لحاظ فضاسازی برای مخاطب می‌بایست توان همراهی با اشعار موزون فارسی چه در باب اجتماعی سیاسی و چه در باب فلسفی و عرفانی را داشته باشد، در نتیجه موسیقی این آثار نیز به گونه‌ای خاص نواخته می‌شده و سبک خاصی از موسیقی را عرضه می‌کرده است. به جرات می‌توان گفت که هنرمندان ایرانی با تاثیر پذیری از غنای موسیقی ایران آثاری متفاوت از همتایان خود در جهان پدید آورده‌اند که این تفاوت در آهنگ سازی موسیقی رپ نیز به مرور زمان خود را نشان داد و هنرمندان ایرانی در این زمینه نیز از معلمان خود پیشی گرفتند.

به جرات می‌توان گفت که هنرمندان ایرانی با تاثیر پذیری از غنای موسیقی ایران آثاری متفاوت از همتایان خود در جهان پدید آورده‌اند.

مساله‌ی دیگر شناخت ساختار و درون مایه این سبک از موسیقی می‌باشد. سبک رپ در ابتدا نه صرفا برای اعتراض ولی عمدتا به همین منظور در آمریکا شکل گرفت، از این رو ته مایه انتقادی و اعتراضی در این هنر موجب واداشتن مخاطب به ایجاد تغییر در وضع موجود به امید بهبود و ایجاد شرایط بهتر در آینده می‌شود. از این رو با توجه به دسته بندی مورد بحث، این اعتراض می‌تواند جنبه‌ی اجتماعی و سیاسی داشته باشد و یا نسبت به عقاید یا به طور کلی عرفان و فلسفه فکری مخاطب را به چالش بکشد.

باز هم باید متذکر شد که بیان اعتراضی در مقوله عرفان و فلسفه بسیار پیچیده و عموما برای عموم مخاطبین به سختی قابل درک است چرا که این امر به تفکرات هنرمند باز می‌گردد و تفکرات یک هنرمند به جهت بیان هنری و موضوعی اثر، فهم پیام را به خودی خود سخت خواهد کرد. از این بابت چنین آثاری عامه پسند نبوده و از طرف قشر خاصی از مخاطبین دنبال می‌شود.

هرچند بیان موضوعات مختلف در قالب هنری پیچیدگی‌های مفهومی و زیبایی شناختی بسیاری دارد اما انتخاب موضوع نقش فراوانی در مقبولیت اثر و به تبع آن هنرمند دارد. با توجه به این نکته، انتخاب موضوعات سیاسی و اجتماعی به این جهت که برای عموم مردم ملموس و قابل درک است و همه شناخت نسبی از آن دارند باعث می‌شود تا انتخاب چنین موضوعاتی در یک اثر با اقبال عمومی روبه رو شود ولی در مقابل انتخاب موضوعات فلسفی یا عرفانی هنرمند را مهجور خواهد کرد.

ما در قسمت‌های بعدی با توضیحات ارائه شده در این مقاله به بررسی انتخاب موضوعات مختلف از طرف هنرمندان در سبک موسیقی رپ خواهیم پرداخت و تحلیل کوتاهی بر آثار آنان خواهیم داشت.

نویسنده: علی

به اشتراک بگذارید:
کانال «چی رپ» در تلگرام

۶ دیدگاه

لطفا از حروف فارسی برای درج نظرتان استفاده کنید و از ادبیات زشت بپرهیزید

  1. مطلب خوبی بود شخصا من با کارای فلسفی اصلا نمیتونم ارتباط برقرار کنم

     
  2. منتظر بعدیشم….

     
  3. امیدوارم در مقاله های بعدی از آهنگا و رپرا اسم هم برده بشه
    ممنون

     
  4. بسیار عالی از این دست مطالب بیشتر بگذارید. با تشکر

     
  5. مطلب خوب بود اما موضوعش اصلا نوشتنی نیست و فقط باید با وجودت آمیخته شه تا بتونی بفهمی…آثار اعتراضی با مخلوصی از فلسفه و عرفان به زودی زود تمام جامعه رو فرا میگیره و اون موقعس که این کشور از فلاکت بیرون میاد همون چیزی که اکثر رپکنای واقعی میخوانش باورش سخته و شاید هم خنده دار اما هیپ هاپ تاثیر بسزایی در انقلاب درونی نهایی انسان ها خواهد داشت

     

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.