خانه / مقاله و مطالب / یک نقد حرفه‌ای و کارشناسانه در موسیقی رپ چه نقدی است؟ (مقاله)

یک نقد حرفه‌ای و کارشناسانه در موسیقی رپ چه نقدی است؟ (مقاله)

مقدمه

زندگی روزمره مردمان قرن حاضر بسیار متفاوت از قرون پیشین دنبال می‌شود. دیگر برای رساندن یک پیام نیازی به صرف هزینه و زمان سرسام آور نیست و این انتقال پیام در کسری از ثانیه با هزینه بسیار اندک صورت می‌پذیرد. در عین حال تنها با فشردن دکمه‌ای کافیست تا صدها هزار نفر در اثر جنگ‌افزاری هسته‌ای جان خود را از دست بدهند. برخی این دگرگونی‌ها را به دیده ی پیشرفت و برخی آن را زمینه ساز بن بست و پایان تاریخ می‌دانند اما آنچه برای ما در این مجال حائز اهمیت است، یادآوری جایگاه تغییر و احتیاج آن به کنترل و هدایت است. امروزه زندگی بسیاری از انسان‌ها نیز به سبب همین تغییرات به شدت تحت تاثیر روزمرگی مدرنیته قرار گرفته و همین امر موجب شده که بسیاری از موضوعات ارزشمند تبدیل به عادت، امری بدیهی و کم اهمیت شوند.

موسیقی یکی از همین موضوعات است که به علت دسترسی آسان و رایگان برای بسیاری صرفا بخشی از تفریح روزمره قلمداد می‌شود و جایگاه، اثرگذاری و ارزش واقعی این هنر بی همتا به عالم فراموشی سپرده شده است. مسلما چنین افرادی به واسطه‌ی نگاه سطحی‌شان، آگاهی چندانی از مقدمات و اصول موسیقی‌ای که بدان گوش می‌دهند، ندارند و همین ناآگاهی دلیل محکمه پسندی برای سطح پایین داوری و قضاوت آن‌ها راجع به موسیقی است. موسیقی رپ و مخاطبان آن نیز از این قضیه مستثنا نیستند و متاسفانه داوری موسیقیایی ضعیف و سطحی در این سبک بسیار رایج است. نوشتار حاضر شامل بررسی کلی موضوع «نقد» و آشنایی با روشی ابداعی در جهت نقد آثار موسیقی رپ می‌باشد.

و اما نقد

نقد درواقع دانشی برای ارزیابی، تبیین و بررسی دوجانبه یک گزاره‌ است. از یک منظر ارزیابی و بررسی «معایب – اشکالات – نقاط ضعف» و از جنبه دیگر پرداختن به «محاسن – نقاط قوت» یک گزاره را شامل می‌شود. همین ویژگی منحصر به فردِ نقد است که وجودش در هر زمینه‌ای سبب شکوفایی و پیشرفت می‌شود.

موسیقی رپ در ایران علی رغم پیشرفت شگرفی که در حوزه ساختار فنی و محتوا داشته است اما همچنان موسیقی رپ رایج چندین مرتبه از حالت ایده آل فاصله دارد. افراد به اصطلاح هنرمند با تولید آثار کم کیفیت از یک طرف و مخاطبان خجسته دل با پذیرش و تقاضای بیشتر همان آثار کم کیفیت از طرف دیگر کوتاهی می‌کنند. با بررسی آثار تولیدی موسیقی رپ فارسی، در مجموع با چندین ضعف بزرگ رو به رو می‌شوید که برخی از آن‌ها به شرح زیر می‌باشند:

  • کپی برداری برده وار از رپ آمریکا و عدم توجه به قابلیت‌های «زبان فارسی» و فرهنگ جاری کشور
  • فاصله گرفتن از چارچوب موسیقی رپ به بهانه نوآوری و بومی سازی
  • کهنه گرایی و تکرار زدگی در محتوا، دایره لغات و ساختار فنی
  • درک نادرست عناصر اصلی ساختار فنی موسیقی رپ: فلو – رایم – دلیوری – تکنیک
  • عدم رعایت پیوستگی معنایی و توجه نکردن به جایگاه «موضوع» در ساختار محتوایی
  • عدم رعایت اصل تناسب میان فرم و محتوا

موارد ذکر شده شامل کلیت موسیقی رپ فارسی می‌شود و نقد در اینجا می‌تواند اثرگذاری خود را به نمایش بگذارد. ممکن است خواننده‌ای یکی از معایب فوق را داشته باشد و خواننده‌ای دیگر همه معایب را. لذا منتقد با بررسی کلیت اثر تولیدی، محاسن و معایب آن را را ارزیابی می‌کند و درنتیجه صاحب اثر متوجه ابعاد مختلف کار خود می‌شود و در جهت اصلاح معایب و پرورش محاسن آثار بعدی خود اقدام می‌کند.

داوری و قضاوت ضعیف مخاطبان و تقاضای نامناسب، خواننده‌ی کم سواد و سودگرا را برای تولید آثار کم کیفیت بیش از پیش تشویق می‌کند.

داوری و قضاوت ضعیف مخاطبان و تقاضای نامناسب، خواننده‌ی کم سواد و سودگرا را برای تولید آثار کم کیفیت بیش از پیش تشویق می‌کند. تنها راه درمان این وضعیت بحرانی تجهیز مخاطب به آگاهی و سواد موسیقی رپ و در موازات آن متوسل شدن به اندیشه انتقادی است. مسلما خواننده‌ای که در معرض نقدهای گسترده و غنی قرار می‌گیرد، تمام تلاش خود را متوجه اصلاح معایب کارش می‌کند. اندیشه انتقادی همچنین برای فرد منتقد نیز سودمند است لذا منتقد با افزایش آگاهی و شناخت، آثار مناسب‌تری را برای شنیدن انتخاب می‌کند و به کمال لذت، بیشتر نزدیک می‌شود.

امروزه شیوه نقد رایج در موسیقی رپ فارسی در واقع همان تحلیل و تفسیر آثار است. نقدهای ارائه شده عموما شامل ذکر انواع ساختار بکار رفته شده (برای مثال نوع رایم) بدون ارزیابی و در نهایت تحلیل و تفسیر محتوای آثار است. تفسیر محتوا می‌تواند بخشی از نقد باشد اما تمام آن نیست. تفسیر محتوا کاملا نسبی و بر مبنای برداشت شخصی مخاطب است و نمی‌تواند کمک شایانی به نقد کارشناسانه کند.

یک روش مناسب که برای نقد آثار می‌توان از آن بهره جست، روش «مقایسه با ایده آل» است. در این روش شما با متصور شدن ایده آل قابل دستیابی در مقابل اثری که قصد نقد آن را دارید و یا با استناد به اثر قوی تر موجود در همان سبک، می‌توانید به مقایسه آن‌ها پرداخته و به کاستی اثر مذکور پی ببرید. مقایسه باید در چارچوبی منطقی جریان داشته باشد علی الخصوص درهنگام مقایسه یک اثر ایرانی و آمریکایی باید بسیار موشکافانه این کار را انجام دهیم. تفاوتهای بنیادی دو زبان، فرهنگ جاری، لهجه و… باید مورد توجه قرار گیرد لذا متصور شدن یک اثر ایده آل آسان‌تر خواهد بود. در نهایت با یک مقایسه می‌توان نتیجه گرفت که چه کاستی‌هایی بر اثر مورد نقد قرار گرفته، وارد است و چقدر جا برای کار و خلاقیت باز است.

تابوی نظر شخصی

انسان‌ها حق دارند که در هر زمینه‌ای نظر و عقیده خود را بیان کنند و در موازات آن هر فرد دیگری می‌تواند در مورد نظر و عقیده بیان شده نظر خود را بیان کند، نقد کند و آن را به چالش بکشد. همچنین در مقابل آن تفتیش عقاید و مواخذه افراد به صرف داشتن عقیده‌ای پذیرفتنی نیست. با اینحال متاسفانه هنوز هم عده‌ای با ایجاد خط قرمزی به نام «نظر شخصی» سعی دارند خود را از پاسخگویی و به چالش کشیده شدن مبرا دارند. سخنی که به اختیار بیان شود و به اختیار در معرض دید دیگران قرار گیرد بدان علت که بر دیگران اثر بگذارد، دیگر امری «فردی یا شخصی» تلقی نمی‌شود. نمی‌توانید توقع آزادی بیان داشته باشید در صورتی که می‌خواهید دیگران از بیان نظرشان راجع به نظر شما منع شوند.

نقد حرفه‌ای و کارشناسانه

با این حال نظر شخصی با نقد تفاوت دارد. زمانی که بحث نقد به میان می‌آید، لازم است چارچوب خاصی رعایت شود که از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به تخصص اشاره کرد. یعنی الزاما منتقد در زمینه‌ای که می‌خواهد نقد کند باید دارای تخصص، علم، دانش و تجربه‌ی کافی باشد تا نقد وی صلاحیت همراهی صفت «حرفه ای و کارشناسانه» را داشته باشد.

برای مثال یک نفر در صورتی که دارای دانش کافی در رابطه با علم اقتصاد نیست، نمی‌تواند در مورد یک مسئله‌ی اقتصادی نقدی حرفه‌ای و منصفانه داشته باشد. وی تنها می‌تواند نظر شخصی خود را در مورد آن مسئله بیان کند که البته این نظر شخصی مبرا از نقد نیست و دیگران می‌توانند آن را رد و یا تایید کنند اما نمی‌توان از آن به عنوان «نقد حرفه‌ای» یاد کرد. همچنین باید توجه داشت که منظور از دانش کافی صرفا دانشی که از طریق تحصیلات دانشگاهی و محیط‌های آکادمیک به دست می‌آید نیست و این دانش می‌تواند از طرق مختلف کسب شود و در واقع نوعی «آگاهی از مسئله» است.

نگاه ذوقی و تعصب

نگاه ذوقی در واقع نوعی زیباشناسی و توجه به برقراری رابطه حسی مخاطب در هنگام مواجه شدن با اثر است. احساس ایجاد شده می‌تواند ریشه‌های مختلفی داشته باشد. علت برقراری رابطه حسی جایگاه اجتماعی فرد، فرهنگ غالب، تاثیر اکثریت، همرنگ جماعت شدن، نوستالژی، همذات پنداری و تک تک تجربه‌های فرد در طول زندگی و دیگر مسائل مربوط به روانشناسی و… را شامل می‌شود. این موضوع بیشتر حول محور مخاطب می‌چرخد و «کیستی مخاطب» در بروز آن بسیار اثرگذار است.

فردی پنجاه ساله و معمولی از جامعه‌ای سنتی را در نظر بگیرید. او تمام طول عمر خود را با موسیقی سنتی و محلی شهر محل سکونتش سپری کرده است. حال او را در برابر موسیقی نو ظهور رپ قرار بدهید. آیا این فرد می‌تواند با این سبک موسیقی رابطه حسی برقرار کند؟ مسلما خیر.

اما مشکل کجاست؟ ایراد از موسیقی رپ است یا ایراد از فرد مذکور؟ مسلما هیچکدام. درواقع مشکلی وجود ندارد و امر به وقوع پیوسته کاملا طبیعی است. برقراری رابطه حسی فراتر از اثر، صاحب اثر و مخاطب اثر است و ابعاد مختلف انسان و جامعه انسانی را شامل می‌شود. بحث رابطه حسی و نمود احساس در مخاطب و در مجموع زیباشناسی اثر، بحثی گسترده و البته ریشه داریست که قرن‌ها ذهن اندیشمندان را درگیر خود کرده است. با توجه به ماهیت نگاه ذوقی و مثال مطرح شده می‌توان نتیجه گرفت که نگاه ذوقی قابل پرورش است لذا مخاطب با باز نگه داشتن ذهن و رهایی روان خویش و تجربه کردن چیزهای نو می‌تواند نگاه ذوقی خود را گسترده و قابل اعتمادتر کند.

بها دادن بیش از حد به سلیقه در بیان نقدها سبب جهت گیری به سمت «تک محوری» شدن و کم رنگ شدن نقش محتوای فنی در موسیقی رپ می‌شود.

به بحث اصلی باز می‌گردیم. در کنار تخصص و دانش کافی، لازم است نگاه ذوقی را در حد اعتدال دخالت بدهیم. در واقع خواسته یا ناخواسته نگاه ذوقی در بیان نظر ما تاثیر خواهد گذاشت و نبود آن ناممکن و بی معناست اما اینکه نقد به طور کامل تحت تاثیر قرار گرفته و محور اصلی آن نگاه ذوقی یا سلیقه شخصی فرد شود، به هیچ وجه قابل قبول نیست. متاسفانه اکثر نظراتی که از طرف شنونده‌های رپ فارسی به عنوان نقد بیان می‌شوند ولو اینکه از نظر فنی و تخصصی دارای صلاحیت کافی نیستند، اساس و محور اصلی آن‌ها نیز «نگاه ذوقی» سطحی است که یکی از دلایل کندی سرعت رشد و ترقی رپ فارسی نیز همین مسئله است. همچنین بها دادن بیش از حد به سلیقه در بیان نقدها سبب جهت گیری به سمت «تک محوری» شدن و کم رنگ شدن نقش محتوای فنی در موسیقی رپ می‌شود.

فارغ از مسئله نگاه ذوقی، تعصب نیز به شدت در نقدهای سطحی دیده می‌شود. در رابطه با تعصب، به هیچ وجه دخالت دادن تعصب در یک نقد منصفانه قابل پذیرش نیست. تعصب تنها به معنای علاقه‌ی شدید به یک شخص نیست و این علاقه‌ی شدید که موجب جهت گیری افکار و فیلترینگ دیده انسانهاست، می‌تواند به هر شخص، مکتب فکری، سبک موسیقی، فضای خاص، بیان خاص، خط فکری خاص و… را در بر گیرد. برای مثال شنونده‌ای به آهنگ‌های رپ دهه هشتاد آمریکا به شدت علاقمند است، اگر این علاقه سبب آن شود که در نقد آهنگ‌های رپ دهه هشتاد احساسی و با دید کاملا مثبت به نقد و بررسی بپردازد و در مقابل اگر آهنگ های متعلق به بازه‌های زمانی دیگر را با دیدی منفی مورد نقد قرار دهد، نشانی از تعصب است که موجب جهت دهی و انحراف در نقد می‌شود. در مثالی دیگر شنونده‌ای که علاقمند به ژانر گنگستا رپ و آهنگ‌هایی با فضای خشن و سیاه گونه است اگر آهنگی با فضای شاد را با دید منفی نسبت به آن ژانر نقد کند قابل پذیرش نیست. عده‌ای دیگر نیز با علم کردن پرچم «رپ واقعی» عرصه را برای آثار تجاری تنگ کرده‌اند و به دنبال تک محوری کردن موسیقی رپ هستند که خود نشانی از تعصب افراطی این افراد دارد. دید گسترده، باز و به دور از تعصب و همچنین عدم تاثیرپذیری از عوامل حاشیه‌ای نیاز اساسی یک منتقد حرفه‌ای و نقد خوب است.

دیگر ویژگی های یک نقد حرفه ای

۱. نقد باید دارای استدلال و دلایل منطقی باشد
۲. مستقیم، قابل فهم و واضح بیان شود و از پیچیدگی و بیان گُنگ و مبهم دور باشد
۳. انتخاب ادبیات مناسب با بحث و اندازه مناسب متن
۴. عاری از توهین، تخریب و هرگونه برخورد احساسی
۵. پرهیز از دخالت دادن افراطی احساسات و علایق شخصی
۶. در صورت امکان، راه حل و پیشنهاد برای اصلاح نکات منفی ارائه شود
۷. عدم تاثیر پذیری از نظرات دیگران و حواشی موجود
۸. خود نقد نباید به گونه ای بیان شود که مبرا از نقد پنداشته شود
۹. ملاک، وضعیت موجودِ اثر باشد و کارنامه کاری صاحب اثر لحاظ نشود
۱۰. نهراسیدن از شهرت و نام صاحب اثر
۱۱. توجه ویژه به نوآوری،خلاقیت و ایده پردازی و البته حدود و نحوه پیاده سازی آنها
۱۲. توجه ویژه به رعایت «اصل تناسب» در تمام لایه های اثر
۱۳. انتخاب اثر مناسب برای نقد – اثر انتخابی باید ارزش نقد کردن داشته باشد

روش صحیح نقد در موسیقی رپ

آثار تولیدی موسیقی رپ را می‌توان از چهار جهت مورد ارزیابی قرار داد. چارچوب انتزاعی مذکور (شکل زیر) به شرح زیر است:

روش صحیح ارزیابی آثار موسیقی رپ
Naghd

۱. اجرا

این بخش بر توانایی اجرای رپکن استوار است. منتقد باید در مجموع تسلط اجرا و توانایی انتقال حس رپکن را مورد توجه قرار دهد. انتقال حس باید متناسب با ژانر و سبک کار انجام پذیرد. یکی از فاکتورهای ارزشمند رپ یعنی «کوبندگی»، متاسفانه در میان رپخوان‌های ایرانی رایج نیست. تاکیدها و کوبش‌های مناسب در حفظ ریتم و انتقال حس بسیار با اهمیت است. تنظیم نفس و کنترل صدا بر اجرای رپکن بسیار تاثیرگذار است.

۲. محتوا

بسیاری از آثار عرضه شده در رپ فارسی از بیماری «تکرارزدکی محتوا» رنج می‌برند. متن آثار عموما بدون موضوع و بدون ارتباط معنایی بین ابیات نوشته می‌شود به طوری که حتی گاهی بین لغات یک خط هم، نمی‌توانید ارتباط معنایی پیدا کنید. هرچند به کارگیری ترفندهای ادبی در متن اثر الزامی نیست اما می‌تواند در زیبایی متن موثر واقع شود. منتقد باید دایره لغات رپکن را نیز مد نظر قرار دهد. آنچه که رپ فارسی این روزها بدان نیاز دارد، نوآوری و خلاقیت در بخش محتوا است.

۳. آهنگسازی – میکس و مستر

نقد آهنگسازی یک اثر و مهندسی صدا، خود به تنهایی نیازمند ارائه چارچوبی اختصاصی است اما در مجموع، منتقد با بهره گیری از دانش حداقلی و نگاه ذوقی می‌تواند ارزیابی لازم را به دست آورد. منتقد با بررسی صداهای به کار گرفته شده، نحوه ترکیب آن‌ها و در نهایت فضاسازی کلی باید خروجی نهایی را ارزیابی کند. افکت گذاری اصولی و شفافیت صدای خواننده نیز باید در حد مطلوب باشد.

۴. ساختار فنی (عناصر چهارگانه)

برای نقد ساختار فنی یک آهنگ رپ، آشنایی با مباحث فنی الزامیست و تنها یک رپکن یا شنونده‌ی حرفه‌ای می‌تواند در این زمینه نقدی غنی و کارشناسانه ارائه کند. منتقد باید با نگاهی موشکافانه و با عنایت به «اصل تناسب»، به نقد عناصر چهارگانه ساختار فنی (فلو، دلیوری، رایم و تکنیک) که پیش تر بدان‌ها پرداخته شده است، بپردازد.

اصل تناسب

فلو پیوسته بهتر است یا با مکث زیاد؟ کدام نوع دلیوری بهتر است؟ رایم های پایانی و چندسیلابی بهترند یا رایم های متعدد داخلی؟ متن با آرایه‌های ادبی بهتر است یا بدون آرایه‌های ادبی؟ ساده گویی بهتر است یا بیان شعرگونه؟ رپ با تکنیک یا بدون تکنیک؟ و دیگر سوالات مشابه‌ی که در جستجوی نوع بهتر هستند.

«اصل تناسب»، منطقی و عقلانی‌ترین پاسخ ممکن برای پرسش‌های مطرح شده است. اصل تناسب بدان معناست که رایم، فلو، دلیوری و دیگر عناصر به کار رفته در یک اثر باید با یکدیگر در تناسب باشند.

مسلما به کارگیری فلو پیوسته و دلیوری خشن در یک اثر احساسی و آرام منطقی نیست و انتخاب آن‌ها باید با توجه به فضا و موضوع اثر انجام گیرد. بسیاری رایم‌های پایانی و چندسیلابی را نوع برتر و نوگرایانه می‌دانند و عده‌ای دیگر رایم‌های داخلی را نوع برتر می‌دانند اما انتخاب نوع مناسب باید با توجه به محتوای اثر و فلویی که رپکن می‌خواهد صورت پذیرد. آرایه‌های ادبی نباید باعث شوند مفهوم کلی محتوا تحت تاثیر قرار بگیرد. جنس صدا و سبک کاری باید با یکدیگر در تناسب باشند. عناصر و اجزای دیگر نیز به همین صورت باید با در نظرگیری ساختار کلی و دیگر اجزا، انتخاب و به کار گرفته شوند.

ساختمانی را تصور کنید که دارای ظاهری زیبا و مجلل است اما مصالح به کار رفته در آن از کیفیت مطلوبی برخوردار نیستند. مسلما برای مدت کوتاهی این ساختمان مشتریانی خواهد داشت اما به مرور زمان و با یک لرزش کوچک تمام ساختمان از بین خواهد رفت. در مقابل ساختمانی را متصور شوید که از لحاظ مصالح و محتوا غنی و مقاوم اما دارای ظاهری نامطلوب باشد. چنین ساختمانی بدون مشتری در نهایت بعد از چندی به خرابه‌ای تبدیل خواهد شد. آنچه مسلم است، ساختمانی که هم دارای ظاهری زیبا و هم کیفیت ساخت مطلوب باشد مسلما ماندگاری و مشتریان بیشتری خواهد داشت. در نتیجه نباید با توجه افراطی به محتوا، در حق فرم اثر اجحاف شود و همچنین عکس این قضیه نیز برقرار است لذا «اصل تناسب» باید در تمامی لایه‌های اثر لحاظ شود.

آیا همه نظرات باید دارای محتوای فنی و تخصصی باشند؟

خیر. نقد «کارشناسانه و حرفه ای» بستری مناسب و تخصصی می‌طلبد (متاسفانه تا به امروز برای موسیقی رپ فراهم نشده است) و مسیر آن از «نظرات نشات گرفته از نگاه ذوقی» جداست. همانگونه که وجود نقدهای غنی و کارشناسانه لازم است، وجود نظرات معمولی و ذوقی مخاطبان نیز لازم است. میزان اثرگذاری یک اثر در میان مخاطبان، موضوعی است که تنها از طریق یک جامعه آماری گسترده با سطح آگاهی فنی متفاوت قابل بررسی است. در واقع میزان اثرگذاری و اقبال عمومی باید به عنوان یک ویژگی شناخته شود شود. اثر علی رغم ساختار غنی باید در نهایت با اقبال عمومی مواجه شود و اگر کسی نتواند با اثر ارتباط برقرار کند، ارائه آن بی معنی خواهد بود. عموما آثار غنی رپ فارسی با اقبال عمومی مطلوب مواجه نمی‌شوند و علت این امر ضعیف بودن این آثار نیست بلکه سطحی بودن نگاه ذوقی اکثریت مخاطبان است که شناخت مناسبی از این سبک موسیقی ندارند. با اینحال جایگاه «حس و ذوق» در یک اثر بسیار با اهمیت است.

سخن پایانی

در نوشتار حاضر سعی شده است با بیانی ساده و قابل فهم، شیوه مناسب نقد کردن یک اثر موسیقی رپ تشریح شود. امید نگارنده بر آن است که مخاطبان موسیقی رپ، زین پس با نگاهی انتقادی به آثار رپ نگریسته و از نقد آثار هراسی نداشته باشند. توجه به «اصل تناسب» می‌تواند گره گشای بسیاری از اختلافات رایج باشد. همچنین نوشتارهای پیشین منابع مفیدی برای افزایش آگاهی در زمینه های مورد بحث هستند و تخصص مورد نیاز برای نگاه انتقادی را فراهم می‌کنند. در رابطه با نوآوری و خلاقیت نیز سخن بسیار است. نوآوری و خلاقیت نباید به گونه‌ای باشد که اثر تولیدی از چارچوب معین موسیقی رپ به شدت فاصله بگیرد، همچنین در زمینه ایده پردازی نیز باید به نحوه پیاده سازی آن دقت شود. بار دیگر تاکید می‌شود که ترکیب عناصر و اجزای مختلف باید مناسب و مطلوب باشد تا اثر نهایی ارزشمند و ماندگار شود. در پایان از توجه و عنایت شما بدین نوشتار سپاسگذاریم.

نویسنده: علیرضا

اشتراک گذاری:
کانال «چی رپ» در تلگرام

۵ دیدگاه

لطفا از حروف فارسی برای درج نظرتان استفاده کنید و از ادبیات زشت بپرهیزید

  1. واقعا خواندن این پست و پست های مربوطه لازمه ی هر شنونده و خواننده ای هستش……..
    ممنون عالی بود…….

     
  2. خیلی خوب و کامل بود. ممنون

     
  3. فعالیتو محدود به سایت نگه ندار…هیپ هاپ ایران به افرادی مث شما نیاز داره که تو جامعه تغییر ایجاد کنی❤

     
  4. سلام
    امیدوارم همیشه زنده باشید و همینجوری فرهنگ سازی کنید
    واقعا رپ به شما نیاز داره
    کانال تلگرام نمیخواید درست کنید واسه سایت و مطالب خودتون رو در تلگرامتون هم بزارید بعضی ها دسترسی راحت تری دارند
    ممنون
    موفق باشید

     

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.