خانه / مقاله و مطالب / نگاهی دقیق‌تر به دو عنصر موسیقی رپ

نگاهی دقیق‌تر به دو عنصر موسیقی رپ

پیش از این در نوشتاری تحت عنوان «شین مثل شنونده» ابعاد مختلف موسیقی رپ را مورد بررسی قرار دادیم اما در بخش فنی آن متن بیشتر تلاش خود را صرفا بر روی بحث «رایم» متمرکز کردیم لذا در این نوشتار قصد داریم دو عنصر اساسی موسیقی رپ یعنی «دلیوری و فلو» را تشریح کنیم.

دلیوری (Delivery) چیست؟

دلیوری در لغت به معنای نحوه‌ی بیان و شیوه‌ی سخنرانی است. دلیوری در موسیقی رپ نیز به معنی نحوه بیان ابیات، جمله ها و واژه ها است. واژه ها و جمله ها را می‌توان به روش‌های مختلفی بیان کرد. برای مثال جمله‌ی «دنیای زیبایی است» را می‌توانید به چند شیوه‌ی مختلف بیان کنید. می‌توان آن را با لحنی خشک و یا طعنه آمیز گفت، آن را فریاد زد و یا آن را به آرامی بیان کرد، می‌توانید با لهجه‌ها و گویش‌های مختلف عبارت‌ها را به زبان بیاورید و شیوه های مختلف دیگری که می‌شناسید اما بیانی که با معنای جمله ارتباط بیشتری داشته باشد، جذاب تر و مناسب تر است. نحوه‌ی بیان یک رپر نیز به همین صورت است و هر شخص می‌تواند دلیوری خاص خود را داشته باشد. عوامل مختلفی بر خروجی دلیوری شخص تاثیر می گذارند. جنس صدا، گام صدا، لهجه، حس غالب، ملودی و لحن گفتار از اساسی ترین عوامل تاثیر گذار بر دلیوری می‌باشند. آنچنان که می‌دانیم، لیریکس (Lyrics) مجموعه‌ای از واژه‌ها و جمله‌های گوناگون است که طبق اصولی خاص سازماندهی شده‌اند. در حین اجرای لیریکس برخی لغات بنابر دلایلی با قدرت بیشتری تاکید می‌شوند و کوبنده‌تر بیان می‌شوند و طبیعتا توجه شنونده بدین لغات بیشتر جلب می‌شود لذا تاثیر دلیوری در میان این لغات که عموما رایم‌های (قافیه) پایانی و واژه های تاکیدی را شامل می‌شود، بیش از پیش قابل اهمیت و ملموس‌تر است.

وظیفه و کار اصلی دلیوری، انتقال حس است. انتقال احساس نهفته در ورای مفهوم واژه‌ها و جمله‌ها باید متناسب با فضای بیت و محتوای آهنگ باشد. هر چه نحوه بیان لیریکس با معنای آن تناسب بیشتری داشته باشد مسلما انتقال حس بهتر صورت می‌گیرد. در مجموع دلیوری نحوه بیان رپر را شامل می‌شود که تاثیر به سزایی بر جذب شنونده به اثر تولید شده دارد. در پایان برای درک بهتر مثال های در باب انواع دلیوری از میان خواننده های معروف جهان ذکر می کنیم.

  • امنم: دلیوری گام بالا و خشمگین (توام با فریاد و تغییرات فراوان)
  • اسنوپ داگ: دلیوری گام پایین و کم جان
  • داکتر دره: دلیوری قدرتمند و کوبنده
  • کندریک لامار: دلیوری خش دار، خاص و نو
  • گیم: دلیوری خش دار و بم
  • فیفتی سنت: دلیوری قدرتمند، کوبنده و سرحال
  • نیت داگ: دلیوری ملودی محور

فلو (Flow) چیست؟

پیش از پرداختن به مفهوم فلو، لازم است دو عنصر پایه و با اهمیت ساختمان فلو (ریتم و رایم) را به اختصار مورد بررسی قرار دهیم.

ریتم: به نقل از کتاب تحلیل ردیف موسیقی ایران، ریتم عبارت است از «گردش و دور زمان‌ها و کشش‌های نت‌ها یا نغمه‌های موسیقی است که باهم متناسب بوده و با نظم و ترتیب معین از نظر کمیت و کیفیت، جریان میابند». به بیان ساده تر در موسیقی به تکرار مستمر یک فرآیند پایدار در زمان مشخص «ریتم» گفته می‌شود. برای درک بهتر یک آهنگ را به دلخواه انتخاب و با دقت به بیت  (Beat – Instrumental) آن گوش فرا دهید. اگر با دقت بدان توجه کنید، عموما صداهایی در بیت به صورت پیوسته و قابل لمس تکرار می‌شوند که در واقع ریتم یا همان روح حرکت آن موسیقی را تشکیل می‌دهند. (در بحث ما مولفه‌ی مدنظر صداهای ضربه مانند است که در واقع ضرب‌آهنگ بیت را تشکیل می‌دهند) عموما روح ریتم در بیت (beat) را ضرب‌ها و روح ریتم در اجرای خواننده را تاکیدهای گفتاری او سامان می‌بخشند. می‌دانیم که هر کلمه می‌تواند شامل یک تا چند سیلاب باشد. بدان سیلابی که در گفتار بر آن تاکید می‌شود، سیلاب تاکیدی و خود آن لغت را لغت تاکیدی می‌نامیم. معمولا تاکیدی بودن سیلاب‌ها با نوع بیان، لهجه و نحوه گفتار فرد ارتباط دارد و می‌تواند برای هر شخص متفاوت باشد. در نهایت این سیلاب‌های تاکیدی‌اند که سبب ایجاد و حفظ ریتم اجرای خواننده می‌شوند.

رایم: سیلاب‌های هم وزن و تکرار شونده‌ای که طبق قواعد خاصی طراحی و در بدنه لیریکس پیاده سازی می‌شوند را رایم یا قافیه می‌گویند. رایم‌ها را از دو منظر «وزن» و «چیدمان» می‌توان بررسی کرد.

وزن رایم:

رایم‌ها به لحاظ وزنی به سه دسته: تک، جفت و چند سیلابی تقسیم می‌شوند. در ادامه مثال‌هایی از انواع وزن رایم‌ها را می‌توانید مشاهده کنید.

تک سیلابی: رویایی پر از ترس / وابسته به لحظه‌های دم

ترس (Tars) – دم (Dam)

دو سیلابی: هیچکدوم‌مونم نیستیم بیکار / در حال ساخت و ساز ایران

بیکار (Bi Kar) – ایران (I Ran)

چند سیلابی: اینجا ایران یه گربه‌ی هفت هزار ساله / که زنده است تا وقتی که نفت خام داره

هفت هزار ساله (Haft He Zar Sa Le) – نفت خام داره (Naf Te Kham Da Re)

 

چیدمان رایم:

مکان رایم‌های موجود در لیریکس که در واقع چیدمان و نحوه قرارگیری قافیه‌ها در هر خط را مشخص می‌کند، عموما به دو بخش زیر قابل تقسیم هستند.

رایم های پایانی: هیچکدوم‌مونم نیستیم بیکار / در حال ساخت و ساز ایران

دو واژه ی «ایران» و «بیکار» به عنوان رایم‌های موجود در خط بالا، به لحاظ مکانی در پایان خط قرار گرفته‌اند.

رایم‌های درونی: آ اندازه حرفام کاغذ نیست / باختم توی باور کارم نیست

علاوه بر رایم های پایانی موجود در خط بالا، دو واژه ای «باختم» و «باور» نیز هم وزن و به لحاظ مکانی رایم درونی محسوب می‌شوند.

توجه داشته باشید که رایم‌ها در مجموع کلمات، حروف و حتی صداهای هم وزن را شامل می‌شوند وبه لحاظ مکانی و پیاده سازی دارای محدودیت مکانی نمی‌باشند.

مفهوم فلو (Flow)

حال آنکه با دو عنصر «ریتم» و «رایم» آشنا شدیم به بسط موضوع اصلی یعنی فلو می‌پردازیم. برای درک صحیح از نحوه کار فلو، دو موج موازی را در نظر بگیرید که در امتداد یکدیگر در حرکت اند. موج اول شامل چیدمان رایم های درون لیریکس و موج دوم شامل سیلاب‌ها و رایم‌های تاکیدی هماهنگ با ضرب‌آهنگ بیت است. ترکیب نوسانات این دو موج باهم سبب ایجاد الگویی موسیقیایی می‌شود که در نهایت با ضرب‌آهنگ بیت آمیزش موسیقیایی پیدا کرده و فلو را تشکیل می‌دهند لذا هر چه میان آن‌ها هماهنگی وزنی و مکانی بیشتری برقرار باشد، فلوی ایجاد شده شناورتر خواهد بود. شکل «الف» دو خط ابتدایی آهنگ « فانوس» از رضا پیشرو را از همین جهت بررسی کرده است. قابل ذکر است که فلو دارای انواع مختلفی است و می‌تواند به صورت آهسته یا سریع، پیوسته و یا با مکث اجرا شود. نحوه‌ی نوشتن لیریکس یا به تعبیر بهتر نحوه‌ی طراحی و چیدمان رایم‌های موجود در لیریکس تاثیر فراوانی در فلوی خروجی دارد.

برای بزرگنمایی روی عکس‌ها کلیک کنید

FlowFlow (6 Line)

شکل «الف» – نمودار فرضی فلو

برای درک بهتر این موضوع می‌توان بیت آهنگ را به دریایی مواج تشیبه و اجرای خواننده را به کشتی شناور بر آن تشبیه کرد. منطقا این کشتی باید به گونه‌ای طراحی و هدایت شود که بر روی آب شناور بماند. در نهایت هماهنگی میان حرکت کشتی و امواج دریا، سبب شناور ماندن کشتی می‌شود که درواقع همان فلوی مورد بحث است.

فلوی ساده صرفا شامل پیاده سازی سیلاب‌های تاکیدی بر روی چهار ضرب اصلی است و نهایتا سیلاب‌های پایانی هم وزن را شامل می‌شود. اگر در این پیاده سازی سیلاب‌های تاکیدی هم وزن بر روی ضرب‌آهنگ سوار شود، فلوی خروجی شناور تر و خوش وزن تر خواهد بود اما اگر علاوه بر هماهنگی رایم تاکیدی با ضرب‌آهنگ، رایم‌های دیگری نیز با وزن‌های مختلف همراه آن باشد، فلوی خروجی پیچیده تر و مسلما خاص تر خواهد بود. آهنگ «Lose Yourself» از امنم نمونه‌ای عالی از فلوی پیچیده، پیوسته و خوش وزن است.

نویسنده کتاب «How To Rap» شیوه ی جالبی را برای نمایش نحوه کار فلو ابداع کرده است. نویسنده کتاب معتقد است که هر میزان (Bar) دارای چهار ضرب اصلی است و با قرار دادن سیلاب های تاکیدی بر روی این چهار ضرب اصلی فلو ایجاد می‌شود. در جهت اثبات این موضوع نموداری طراحی و ابیات روی آن پیاده شده است و نحوه کار فلو در آن نشان داده شده است. در شکل «ب» نمونه‌ای از این روش نمایش فلو را مشاهده می‌کنید. جهت کسب اطلاعات بیشتر به کتاب مذکور مراجعه کنید.

OC - Times Up

سخن پایانی

فلو را می‌توان الگویی موسیقیایی متشکل از نوسانات چیدمان رایم‌ها یا همان قافیه‌های موجود در لیریکس و سیلاب‌های تاکیدی سوار بر ضرب‌آهنگ تعریف کرد. از آنجایی که عموم رپرهای ایرانی برای نوشتن لیریکس خود بیشتر با رایم‌های پایانی و چندسیلابی کار می‌کنند، فلوهای ایجاد شده معمولا ساده و ابتدایی هستند. پیش از این مثالی از کشتی و دریای مواج آوردیم، قابل ذکر است که محتوای آهنگ رپ در واقع مسافران آن کشتی شناور بر روی آب هستند. به مقصد رساندن مسافران تنها با هدایت و کنترل صحیح کشتی در جهت مناسب امکان پذیر است، درنتیجه اگر شما به عنوان رپر در تلاش برای به اشتراک گذاشتن و انتقال محتوای کار خود با دیگران هستید این عنصر اساسی رپ کردن را جدی بگیرید. یکی از عناصر موثر بر فلو دلیوری است که پیش تر راجب آن صحبت کردیم. دلیوری یا همان شیوه‌ی بیان ابیات در واقع روح موسیقیایی فلو است پس تسلط بر نحوه بیان و اجرا، نیاز اساسی یک موسیقی خوب و حرفه‌ای است. نکته‌ی قابل اهمیت و مورد توجه این است که ترکیب این عناصر با یکدیگر سبب زیبایی خروجی نهایی می‌شود. لغات به تنهایی هیچ معنا و مفهومی ندارند و این ما هستیم که بدان معنا و مفهوم می‌دهیم. صرفا درگیر کردن ذهن با اسامی مختلف و معنای آن‌ها آنچنان مفید نخواهد بود، هرچند پرداختن به این مفاهیم و بررسی آنها از لحاظ تئوری مفید است اما بدون تجربه‌ی شنیداری، درک این مباحث مشکل است. بنابراین پیشنهاد می‌شود علاقمندان موسیقی رپ به تجربه موسیقیایی و شنیدن آثار توجه بیشتری داشته باشند. در آینده سعی خواهیم کرد در جهت تکمیل مباحث فنی موسیقی رپ، تکنیک و انواع آن را مورد بررسی قرار دهیم. سخن آخر اینکه، در این نوشتار سعی بر آن بود که به بهترین شیوه مفاهیم مورد بررسی قرار گیرند و تشریح شوند ولیکن اگر کاستی و کژفهمی‌ای بر مطالب وارد است امیدواریم کوشش اهالی مسلط به فن، در جهت اصلاح و تببین مفاهیم مورد بحث انجام گیرد.

نویسنده: علیرضا

اشتراک گذاری:
کانال «چی رپ» در تلگرام

۱۴ دیدگاه

لطفا از حروف فارسی برای درج نظرتان استفاده کنید و از ادبیات زشت بپرهیزید

  1. خوندم ولی یه جاهاییش مخم نکشید 🙂

     
  2. به نظرم آدم تا رپ نخونه و کار نکنه نمیتونه اینارو درک کنه

     
  3. خیلی خوب بود مرسی که کلی تلاش میکنید و این مطالب و میزارید ولی خیلی پیچیدس ☺

     
  4. الان همه زدن تو خط کارای مفهومی و کمتر به این چیزا توجه نمیکنن
    یاد قدیما بخیر

     
  5. دمت گرم واقعا فوق اعلاده بود

     
  6. بهترین توضیح رو که تا الان راجب رپ خونده بودم مرسی

     
  7. خیلی خوب گفتی اینجوری بهتر قابل درک بود

     
  8. درووود واسه فهمیدن دقیق و کامل این صحبتا هم باید رپر باشی هم باید اهنگساز و هم نویسنده خوبی باااشی دمتون گرم خیلی کمکم کرد و اضافه شد به چیزایی که میدونستم

     
  9. مرسی خیلی کمک کرد

     
  10. ایول مطالب کامل و خیلی روان واسه فهمیدنه دمت گرم

     
  11. دم نویسنده و جمع آورش گرم مطلب خوبی بود , به کسایی که میخوان رپر بشن کمک خیلی خوبی میکنه.

     
  12. عالی ترین مقاله توضیح ابتدایی برای چگونه. رپ کردن ,البته کسی که یک تکس نویس خوب باشه می فهمه شما چی نوشتید ,هرکار قواعدی داره ✌

     
  13. عاااالی بود … هرچی درک موسیقیایی آدم بالاتر میره علاقه بیشتری ب گوش دادن آهنگا با دقت میکنه و لذت خیلی بیشتری میبره . واقعا ک بعضی رپرا چقد دارن زحمت میکشن برای فلو آهنگاشون ولی درک مخاطبا پایین .مطالب عالی بود . خداقوت

     

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.