خانه / مقاله و مطالب / نیم نگاهی به داستان سرایی در موسیقی رپ
داستان سرایی رپ

نیم نگاهی به داستان سرایی در موسیقی رپ

نگاهی به Playlist آهنگ‌های رپ ام  در SoundCloud می‌انداختم که در این سال‌ها تبدیل به فهرست بلند بالایی شده است. هرکدام از این قطعات به یک علتی در این فهرست قرار گرفته‌اند؛ یا از موضوع ترانه خوشم آمده یا آهنگ و یا Flow رپکن نظرم را جلب کرده است. به جز این‌ها قطعات دیگری را هم به یاد می‌آورم که با وجود اینکه مورد علاقه‌ام نبودند اما بعد از چند سال همچنان داستان یا شخصیت‌های موجود در آن داخل ذهنم حک شده است. این قطعات همگی یک نقطه مشترک دارند و آن هم شیوه داستان گویی آن‌ها است.

داستان‌ها از زمان کودکی اطراف ما را فرا گرفته‌اند. قصه‌های قبل از خواب، کتاب‌های دوران کودکی، بخش بزرگی از کتاب‌های ادبیات در دوران تحصیل، داستان‌های مذهبی مانند ماجرای یوسف پیامبر یا داستان‌های ملی حماسی مانند قصه‌های شاهنامه و… . تاثیر داستان در درک ما از دنیای اطراف به قدری است که امروزه مطالب زیادی راجع به اهمیت داستان‌سرایی حتی در مشاغل مختلف مانند بازاریابی هم نوشته شده است. ولی چرا داستان گویی و ارتباط با رپ چیست؟

آنچه داستان‌سرایی را با اهمیت می‌کند قدرت انتقال محتوا به مخاطب است. به گونه‌ای که ذهن را قادر می‌سازد تا کلمات و جملات را به صورت تصویر تجسم و ثبت کند. ترانه نیز به عنوان گونه‌ای از ادبیات از این قائده مستثنی نیست. حال آنکه ترانه در موسیقی رپ به دلیل داشتن ظرفیت و واژه‌های بیشتر (چیزی در حدود ۳۰۰ تا ۵۰۰ واژه) فرصت مناسب‌تری را در اختیار هنرمند برای روایت یک داستان کوتاه می‌گذارد.  نمونه‌های داستان‌گویی موفق و به یاد ماندنی در موسیقی هیپ هاپ آمریکا به وفور یافت می‌شود، مانند «Stan» از Eminem که داستان یکی از طرفدارن متعصب خود اوست:

یا «رقص با شیطان» از Immortal Technique که داستان جوان رنگین پوست حاشیه نشینی است که رویای ثروتمند شدن را در سر دارد:

اما این فرم از سرودن ترانه در رپ فارسی کمتر مشاهده می‌شود. آثار بسیاری وجود دارند که حتی با وجود پیام ارزشمند و تسلط هنرمند بر کلمات، اما به سختی می‌توان محتوای آن را به خاطر سپرد. شاید اگر این محتوا در غالب یک داستان بیان می‌شد، قصه و شخصیت‌هایش می‌توانستند مخاطب را هر چه بیشتر با خود درگیر کنند و تاثیر بهتری را بر او بگذارند. به طور مثال آثار اشکان فدایی مانند «جعبه جادویی» یا «مستقل» را در نظر بگیرید، جدا از محتوای انتقادی ارزشمند آن‌ها، ولی به واسطه نداشتن روایت یا شخصیت در ارتباط بصری و احساسی با مخاطب ناتوان است و در خاطر نمی‌مانند.

صحبت در مورد اصول داستان نویسی مانند ساخت  پیرنگ، شخصیت پردازی و انتخاب صحیح شیوه روایت، خارج از حیطه این یادداشت است اما در ادامه سعی می‌کنیم اشاره به نمونه‌هایی از داستان گویی در رپ فارسی داشته باشیم.

قطعه «هدیه» از رضا پیشرو یکی از این نمونه هاست. پیشرو بخش‌هایی از داستان زندگی خود در مواجه با ناپدری و فرار از خانه را در دیالوگی یک‌طرفه با برادرش از طریق راوی اول شخص بیان می‌کند.

استفاده از راوی اول شخص در داستانی براساس مشکلات زندگی، به آن جهت که عمدا هنرمند خود را در غالب شخصیت اصلی قرار دهد لازمه‌اش شجاعت و جسارت هنرمند است.

نمونه دیگر از این دست، اثر «کشتی» از علی سورنا است که برخلاف «هدیه» که فضایی رئالسیم دارد، در بستری شاعرانه و سورئال روایت می‌شود. در این جا شخصیت اصلی سعی می‌کند برخلاف گذشته منتظر کشتی نماند و خود را با کمک هر عابری که کمک‌اش کند به آب زده و از بدن خود کشتی بسازد تا از «بندر فرار» بگریزد.

با این حال متداول ترین زاویه دید در روایت، راوی سوم شخص است. «دختر مامان» از رض، داستانی است کوتاه که شخصیت اصلی آن دختری است از خانواده‌ای سنتی که تن به ازدواجی ناخواسته و تراژیک می‌دهد.

و یا «پوچ» از علی النور روایتگر خودویرانگری شخصیت اصلی داستان پس از سپری کردن یک روز مشفت بار تکراری است. در هر دو مثال راوی سوم شخص در غالب یک دانای کل از تمامی اتفاقات و حالات درونی شخصیت‌ها آگاه است.

جریان سیال ذهن شکل دیگری از روایت و مبتنی بر تک گویی‌های آشفته درونی شخصیت اصلی در مورد خود و محیط اطرافش است. تعدادی از آثار لیبل پلاک مانند «انزوا» از بامداد نمونه‌ای از این نوع روایت است.

قطعات بالا از معدود نمونه‌های داستان‌سرایی در ترانه‌های رپ فارسی است. هنرمند با استفاده از داستان، یا سرگذشت و تجربیات خود را بیان می‌کند و یا تجریبات انسان‌های اطرافش را پس از درونی کردن به روی کاغد می‌آورد. هر دو حالت باعث می‌شود مخاطب ارتباط بهتری با پیام اثر داشته باشد. شیوه روایت داستان زمانی با اهمیت‌تر می‌شود که موضوع اثر بیان اعتراض و انتقاد به وضع موجود باشد، به این ترتیب که جلوه شعار زدگی اثر را می‌گیرد و مخاطب را بیشتر با خود همراه می‌کند.

نویسنده: بهروز آقاخانیان

اشتراک گذاری:
کانال «چی رپ» در تلگرام

۳ دیدگاه

لطفا از حروف فارسی برای درج نظرتان استفاده کنید و از ادبیات زشت بپرهیزید

  1. خیلی خوب بود ممنون

     
  2. بهرامم آلبوم آخرش سناریو داشت

     
  3. truck tagdim be khanom hay putak ham dastan bod

     

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.