خانه / مقاله و مطالب / خودستایی نامتعارف: مطلبی در باب آثار آلوده‌ی موسیقی رپ

خودستایی نامتعارف: مطلبی در باب آثار آلوده‌ی موسیقی رپ

دانش و آگاهی منشاای بیرونی دارند. مغز، داده ها را به طرق مختلف(دستگاه حسی) از جهان بیرون دریافت و پس از تجزیه و تحلیل، آن‌ها را در شالوده‌های پیچ در پیچ ذهن آدمی تحت عنوان آگاهی ثبت می‌کند. برای مثال ما با لمس آتش به گرمای آن آگاهی یافته‌ایم و با دیدن بارش باران در هنگام ابری بودن آسمان به ارتباط ابر و باران پی برده‌ایم. آنچه می‌شنویم، آنچه می‌بینیم و در مجموع آنچه را از راه‌های مختلف مشاهده،حس و تجربه می‌کنیم در نهایت محتوای دانش و آگاهی‌ ذهن ما را تشکیل می‌دهد. از آن جا که انسان‌ها موجوداتی اجتماعی‌اند لذا سهم عمده‌ای از شکل گیری شخصیت و آگاهی‌های ما نیز مرتبط با جامعه، محیط و رسانه‌های اطرافمان است.

طی سالیان اخیر ضریب نفوذ موسیقی هیپ هاپ که خود طبعا پدیده‌ای رسانه محور و القاکننده قلمداد می‌شود، در ایران به شدت افزایش یافته و به واقع جزئی از سبک زندگی، کردار و محتوای فکری بخش عمده‌ای از نوجوانان و جوانان ایرانی گشته است. علت این سطح نفوذ در محتوای فکری شنونده‌های موسیقی رپ، ریشه در بطن محتوا محور این سبک دارد. آزادی مطلق در گفتار و همچنین گستردگی محتوای این سبک از لحاظ موضوعی نسبت به دیگر سبک‌های موسیقی، موجبات بسط و اشتراک آزاد انواع گرایش ها، عقاید و باورها (فارغ از درست یا نادرستی آن‌ها) را در آثار تولیدی این سبک فراهم آورده است. رپ در ایران نیز از این ویژگی مستثنا نبوده و به لحاظ موضوعی دارای گستردگی فراوانی است اما همانند صنعت موسیقی هیپ‌هاپ آمریکا، تولیدات تجاری با محتوایی عموما آلوده و نامناسب گوی سبقت را از دیگر رقیبان خود ربوده اند. متاسفانه در حال حاضر این آثار در بین مخاطبان رپ فارسی محبوبیت فراوانی دارد و بسیاری از مخاطبان، گاه بی آنکه بدانند و گاه به اختیار از محتوای نامناسب این آثار و شخصیت (Character) خواننده الگوبرداری می‌کنند. در نتیجه گرایش‌های غیراخلاقی و باورهای آلوده در ذهن این افراد نهادینه و در قدم بعدی با جامعه به اشتراک گذاشته شده و سلامت جامعه را بیش از پیش به خطر می‌اندازد.
در ادامه، «خودستایی نامتعارف» را به عنوان عامل اصلی پرورش و اشتراک این باورهای غیرانسانی در آثار موسیقی رپ معرفی و مضرات آن را بررسی می‌کنیم.

خودستایی در لغت به معنای «ستایش و تحسینِ خویشتن» می‌باشد. ریشه این مفهوم را می‌توان در حس برتری جویانه انسان یافت. انسان ها عموما به دنبال برتری‌اند یا خود را به دلایل گوناگون(تفاوت‌ها) از دیگران برتر می‌دانند و اگر کمی عمیق تر به ماجرا بنگریم شاید بتوان این حس را در ذات انسان نیز جستجو کرد. ذات انسان به دنبال بقاست و بقا یعنی استمرار وجود و تلاش برای بقا یعنی جنگیدن علیه عدم وجود. این امر به نوعی برتر دانستن وجود، نسبت به عدم وجود را تداعی می‌کند و در نهایت تلاش انسان برای ماندن در یک بُعد برتر، یعنی بقا و وجود. بنابراین می‌توان گفت حس خودستایی در انسان‌ها آنچنان امری غیرمعمول و دور از ذهن نیست و همه‌ی ما کم و بیش با این حس سروکار داریم. اما ربط این قضیه با موضوع مورد بحث ما در چیست؟

چندی پیش حدود ۲۰ آهنگ را با موضوعات گوناگون انتخاب و محتوای آن‌ها را از این منظر (خودستایی) بررسی نمودیم. با اندکی دقت به محتوای آن آثار و بسط آن به کلیت موسیقی رپ، بی اغراق می‌توان گفت که محتوای رپ بر مبنای «خودستایی» استوار است و ردپای آن را به وضوح می‌توان در اکثر آهنگ‌های رپ مشاهده کرد. البته این خودستایی رپرها را می‌توان به دو دسته تقسیم کرد. نوع اول «خودستایی معمول» که در ابتدای بحث معمول بودن آن را اثبات کردیم، رپرها ویژگی‌هایی را از خود بازگو می‌کنند که در مجموع اثر نامناسبی بر مخاطب ندارد و صرفا جهت مدح خویشتن و رجرخوانی است. در مقابل دسته دوم «خودستایی نامتعارف» ویژگی‌هایی را از خود بازگو می‌کنند که در بطن خود پوچ و بیمارگونه‌اند که این موضوع مورد بحث ماست. رفتارها، باورها و صفاتی را که این افراد به عنوان ویژگی مثبت و برتری خود بازگو می‌کنند عموما شامل مباحث زیر می‌باشد:

  • مردسالاری، تبعیض جنسیتی، زن ستیزی و همجنسگرا ستیزی
  • تبعیض نژادی، قومی و مذهبی
  • تبلیغ و اشاعه فحشا، مواد مخدر، قانون گریزی و اخلاق گریزی

شنونده ناآگاه زمانی که این داده‌ها را به عنوان یک ویژگی و دلیل برتری معرفی شده از جانب خواننده اثر نسبت به دیگران می‌بیند، تلاش می‌کند آن‌ها را درون خویش نیز پرورش دهد. از طرف دیگر این داده‌ها در ضمیر ناخودآگاه شخص نیز انبار شده و ذهن ناخواسته به آن‌ها عادت می‌کند. برای مثال در آهنگی از ضعیف بودن زن و برتری مرد سخن گفته می‌شود و شنونده آن را بارها و بارها می‌شنود و بی آنکه بداند، ذهن او بدین مسئله عادت می‌کند. حال اگر در جایی چنین بحثی پیش بیاید، شنونده بی آنکه در این مورد تحقیقی کرده باشد و صرفا با رجوع به انبار ذهن خویش از برتری مرد و ضعیف بودن زن سخن می‌گوید.
عده ای وجود این باورهای آلوده را واقعیت‌های جامعه دانسته و منشا این باورها را در پدیده‌های اجتماعی دیگری جستجو می‌کنند و موسیقی رپ را بی تقصیر می‌دانند. بدون شک ریشه‌ی اکثر این باورها بی ارتباط با دنیای موسیقی است اما همان طور که قبلا گفته شد موسیقی رپ ماهیتی رسانه محور دارد و متاسفانه در حال حاضر به عنوان ابزاری رسانه‌ای موجب گسترش و اشاعه هر چه بیشتر این باورهای آلوده شده، در حالی که می‌تواند نقش مثبت و مناسب تری را به عهده بگیرد.

خودستایی نامتعارف رپرها صرفا در کالبد تعریف از خود خلاصه نمی‌شود و این خودستایی دارای قالب های مختلفی است. برای مثال یک خواننده رپ با تشبیه رقیب خود به یک زن و یا به یک فرد همجنسگرا به خیال خود برتری اش را ثابت می‌کند. در این جا خواننده ظاهرا به ستایش خود نپرداخته اما به واقع چنین کرده و این سخنان نوعی خودستایی نامتعارف‌اند زیرا فرد با حقیر شمردن «زن بودن و همجنسگرا بودن» به نوعی مرد بودن و دگرجنسگرا بودن خویش را به عنوان ویژگی برتر شمرده است. علیرغم حقیر دانستن زنان از این جهت، متاسفانه نگاه جنسی، زن ستیزانه و کالا برشمردن آن ها نیز نقش پررنگی در محتوای موسیقی رپ دارد. رپرها در ادبیات خود زنان را صرفا موجوداتی غیرقابل اعتماد، پست تر از مرد و کالاهایی جنسی برای کسب لذت معرفی می‌کنند. متاسفانه بخش وسیعی از محتوای تولیدی این روزهای موسیقی رپ به همین باورهای بیمارگونه و همچنین تبلیغ گسترده ی مواد مخدر می‌پردازد.
رپکن‌های فعال در این عرصه جای آن که به مسیر غلط و فعالیت نامناسب خویش اعتراف کنند، حقایق را انکار و خود را مبرا از اشکال می‌پندارند. درست است، آنها کـسی را مجبور به مصرف مواد مخدر یا نگرش نامناسب نسبت به زنان یا تبعیض نژادی نکرده‌اند امّا به عنوان الگوی بخشی از جامعه، عقاید مخاطب‌شان را خواسته یا ناخواسته جهت دهی کرده‌اند.
نوجوان ۱۵ یا ۱۶ ساله مخاطب رپ، رپر مورد علاقه خود را کمال یک انسان به اصطلاح «باحال و خفن» تصور می‌کند و سعی در تقلید رفتارها و باورهای رپر مورد علاقه‌اش دارد تا از خود نیز شخصیتی به اصطلاح باحال همانند آن فرد بسازد. بعضی از فعالین این عرصه با ماسک‌های دروغین به چهره و با ظاهری پارساگونه در فضای مجازی به ایراد نطق‌های حماسی و شبه روشن فکرانه می‌پردازند اما اندک توجهی به محتوای موسیقی خود ندارند. متاسفانه ضریب نفوذ این افراد بر الگوی رفتاری مخاطبان‌شان بیش از آن است که خود تصور می‌کنند و صد افسوس که نمی‌دانند این ژست های گنگستر مابانه‌ی آن‌ها با انواع مخدر و نگاه جنسیشان به زنان، با جامعه ما چه کرده و چه خواهد کرد. نکته‌ی دردناک ماجرا حمایت مخاطبان کم سواد رپ از این جریان های غلط است. چنان که یک دختر جوان با شنیدن این اشعار جنسی و زن ستیزانه نه تنها منقلب و ناراحت نمی‌شود بلکه جذب خواننده اثر و آثار مشابه می‌شود و این عمق ماجرا و سطح آگاهی مخاطبان رپ را می‌رساند. اندر احوال این اوضاع درهم سخن بسیار است و مجال اندک، چه بسا بهتر است عریضه را ختم به خیر کرده و عرصه را ترک… .

نویسنده: علیرضا

اشتراک گذاری:
کانال «چی رپ» در تلگرام

۳ دیدگاه

لطفا از حروف فارسی برای درج نظرتان استفاده کنید و از ادبیات زشت بپرهیزید

  1. مرسی واقعا خوب بودش

     
  2. dametoon grm awli bod vagn saytaE mesl sayte shoma kame mrc

     
  3. با سلام و ممنون از پست عالیتون
    اگه امکانش هست لینک بررسی اون ۲۰ آهنگ رو بزارین

     

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.